Μυστικές προτάσεις για την εφαρμογή της συμφωνίας των 14 σημείων που υπεγράφη αυτή την εβδομάδα επεξεργάζονται οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν, περιλαμβανομένων τεχνικών και πολιτικών λεπτομερειών για το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, σύμφωνα με Αμερικανούς και περιφερειακούς αξιωματούχους που συμμετέχουν ή ενημερώνονται για τις συνομιλίες και τους οποίους επικαλείται το CNN. Ωστόσο, όπως επισημαίνεται, καμία από τις πρόσθετες αυτές συμφωνίες δεν έχει οριστικοποιηθεί, ενώ παραμένουν κρίσιμα ανοιχτά ζητήματα, με αιχμή το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Ο ίδιος αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς επιβεβαίωσε ότι ορισμένες από τις λεγόμενες «gentleman’s agreements» (συμφωνίες κυρίων) που συζητούνται στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων και υπερβαίνουν το μνημόνιο κατανόησης είναι καταγεγραμμένες σε έγγραφα, χωρίς όμως να έχουν λάβει οριστική μορφή.
Ωστόσο, οι ίδιες πηγές τονίζουν ότι οι διαδικασίες βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Το Ιράν δεν έχει υπογράψει καμία από τις επιπλέον αυτές τεχνικές προτάσεις, σε αντίθεση με το μνημόνιο κατανόησης των 14 σημείων, γεγονός που εντείνει τις αμφιβολίες για το κατά πόσο η αμερικανική πλευρά έχει παρουσιάσει με ακρίβεια τις δεσμεύσεις που έχουν επιτευχθεί.
«Ορισμένες είναι γραπτές, άλλες όχι, αλλά η ουσία είναι ότι δεν εμπιστευόμαστε τα λόγια, εμπιστευόμαστε τις πράξεις και τη συμπεριφορά», δήλωσε ο Τζέι Ντι Βανς, προσθέτοντας ότι η συμφωνία είναι σχεδιασμένη ώστε τα όποια οφέλη να συνδέονται αποκλειστικά με την τήρηση των δεσμεύσεων.
Σύμφωνα με πηγή που ενημέρωσε μέλη του Κογκρέσου, οι Αμερικανοί διαπραγματευτές επέλεξαν να προχωρήσουν στη δημοσιοποίηση του υπογεγραμμένου μνημονίου κατανόησης χωρίς να αναμένουν την τελική έγκριση της ιρανικής ηγεσίας για τις πιο λεπτομερείς προτάσεις εφαρμογής, προκειμένου να μην καθυστερήσει η επόμενη φάση των συνομιλιών. Η ίδια πηγή ανέφερε ότι η εξασφάλιση της επίσημης έγκρισης της Τεχεράνης για τα επιπλέον κείμενα θα απαιτούσε περισσότερο χρόνο, γι’ αυτό και η Ουάσινγκτον προχώρησε μόνο στο μνημόνιο, αφήνοντας τις λεπτομέρειες να διευθετηθούν σε επόμενους γύρους διαπραγματεύσεων.
Υπάρχουν και μη δημοσιοποιημένα έγγραφα
Παρότι Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι δεν έχουν γνώση «παράπλευρων συμφωνιών», αναγνωρίζουν την ύπαρξη ορισμένων μη δημοσιοποιημένων εγγράφων. Μεταξύ αυτών, σύμφωνα με πηγή που μίλησε στο CNN, περιλαμβάνεται επιστολή της ιρανικής κυβέρνησης προς τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας, με την οποία ζητείται η έναρξη επιθεωρήσεων και η διερεύνηση της τοποθεσίας εμπλουτισμένου υλικού, καθώς και η συμμετοχή Αμερικανών πυρηνικών ειδικών.
Η αμερικανική αποστολή στα Ηνωμένα Έθνη δεν προχώρησε σε σχολιασμό σχετικά με το περιεχόμενο της επιστολής.
Οι τεχνικές προτάσεις, σύμφωνα με περιφερειακό αξιωματούχο, αποτελούν «έγγραφα εργασίας» που αποσκοπούν στη διαμόρφωση της επόμενης φάσης των συνομιλιών, με ειδική αναφορά στο μέλλον του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Οι επίσημες τεχνικές διαπραγματεύσεις αναμένεται να ξεκινήσουν σε ορίζοντα 60 ημερών.
Εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου δήλωσε ότι «δεν υπάρχουν οριστικές συμφωνίες πέραν του μνημονίου κατανόησης» και ότι η αμερικανική πλευρά επιδιώκει να προχωρήσει σε περαιτέρω συμφωνίες στις επόμενες διαπραγματεύσεις, όταν (και όπου) αυτές ξεκινήσουν.
Η ύπαρξη των μυστικών προτάσεων, όπως επισημαίνεται, αναδεικνύει το εύθραυστο πλαίσιο των συνομιλιών και τη δυσκολία διαμόρφωσης μιας τελικής συμφωνίας που θα γίνει αποδεκτή και από τις δύο πλευρές, αλλά και από τις πολιτικές τους βάσεις.
Επικρίσεις για διαδικασία που θυμίζει το 2015
Οι επικριτές του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ υποστηρίζουν ότι η διαδικασία θυμίζει τις διαπραγματεύσεις του 2015 επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα, κατηγορώντας την Ουάσινγκτον για ύπαρξη «μυστικών παραμέτρων» που δεν έχουν δημοσιοποιηθεί, παρά τις περί του αντιθέτου δεσμεύσεις.
Αμερικανός αξιωματούχος, πάντως, υποστήριξε ότι το βασικό δόγμα της συμφωνίας είναι η «πλήρης διαφάνεια» και η απουσία παράλληλων συμφωνιών.
Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα απορρίψει συγκρίσεις με τη συμφωνία του 2015, την οποία είχε καταγγείλει ως ανεπαρκή, υποστηρίζοντας ότι η νέα προσέγγιση διασφαλίζει ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα.
Ωστόσο, όπως σημειώνεται, δεν έχει ακόμη επιτευχθεί τελική πυρηνική συμφωνία, ενώ οι επιμέρους «ανεπίσημες» ρυθμίσεις παραμένουν σε εκκρεμότητα και δεν έχουν υπογραφεί από την ιρανική πλευρά.
Όλα για το αφήγημα;
Την ίδια στιγμή, αναλυτές εκτιμούν ότι η διατήρηση της συμφωνίας σε ασαφές και εν μέρει απόρρητο πλαίσιο ίσως αποσκοπεί στο να επιτρέψει και στις δύο πλευρές να διατηρήσουν πολιτικό έλεγχο του αφηγήματος, αποφεύγοντας εσωτερικές αντιδράσεις.
Ωστόσο, επισημαίνεται ότι η έλλειψη δημοσιοποίησης κρίσιμων λεπτομερειών ενδέχεται να υπονομεύσει τη βιωσιμότητα μιας τελικής συμφωνίας, καθώς παραμένουν ανοιχτά ζητήματα-κλειδιά όπως ο εμπλουτισμός ουρανίου και οι μηχανισμοί επαλήθευσης.
Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ειδικός σε θέματα ελέγχου εξοπλισμών, «για να υπάρξει τελική συμφωνία, κάποια πλευρά θα πρέπει να υποχωρήσει σημαντικά», υπογραμμίζοντας τη δυσκολία επίτευξης ενός πλήρως ισορροπημένου συμβιβασμού.